Portfoliodieet

Hij geeft me hoop, Claude, dat ik zelf met een dieet het LDL merkbaar kan verlagen. Maar er zit een reëel plafond aan, en dat plafond ligt volgens de huidige richtlijnen waarschijnlijk nog steeds boven waar de cardioloog met mijn calciumscore (waarschijnlijk) naartoe wil. Toch wordt het effect van voeding op LDL al binnen enkele dagen zichtbaar. Het volledige effect is pas na drie tot zes weken stabiel zichtbaar in het bloed. Valt mooi samen met mijn vakantieperiode en de tijd tot de check bij mijn eigen hartexpert, begin september.

Wat moet ik daarvoor dan doen? Een kraakhelder antwoord in twee kolommen in volgorde van effect. Nou die tweede kolom is prima te doen dus pakken we allemaal op. En die eerste kolom, tja, daar zal ik een enkele best wel missen. Maar het is voor een goed doel. En een heel enkele keer zondigen...  

Vermijden — verhogen LDL	Gebruiken — verlagen LDL
1. Transvetten (gehydrogeneerde/industriële vetten) — verhoogt LDL sterker dan verzadigd vet én verlaagt HDL.	1. Psyllium (vlozaad) en oplosbare vezelsupplementen — bindt galzuren, 10-15 g/dag.
2. Roomboter en room — hoog percentage verzadigd vet, direct LDL-verhogend.	2. Plantensterolen/-stanolen (Becel pro.activ e.d.) — 1,5-2,4 g/dag geeft 7-10% LDL-daling.
3. Kokosolie en kokosmelk (volle varianten) — 85-90% verzadigd vet.	3. Sojaproducten (tofu, sojamelk, sojakwark) — actief LDL-verlagend effect.
4. Vet en bewerkt vlees (worst, bacon, spek, paté) — verzadigd vet plus vaatwand-ontsteking.	4. Onverzadigd vet ter vervanging van verzadigd vet — olijfolie, koolzaadolie i.p.v. roomboter.
5. Volle zuivelproducten — volle melk, oude kaas, roomkaas.	5. Haver en gerst (bèta-glucanen) — oplosbare vezel, zelfde mechanisme als psyllium.
6. Palmolie en palmvet — vaak verstopt in koekjes, chips, instant-noedels.	6. Noten (walnoten, amandelen voorop) — ±30 g/dag ongezouten.
7. Gefrituurd fastfood — vaak hergebruikte olie, extra transvetten.	7. Peulvruchten (linzen, kikkererwten, bonen) — vezel plus plantaardig eiwit.
8. Gebak, koek en zoet banket — verzadigd/transvet met geraffineerde suiker.	8. Vette vis (zalm, makreel, haring) — bescheiden LDL-effect, sterk op triglyceriden.
9. Eigeel in grote hoeveelheid — beperkt effect, merkbaar bij "hyper-responders".	9. Groente en fruit (met schil/vezel) — bescheiden maar reëel, versterkt de rest.
10. Geraffineerde koolhydraten en suiker — verhoogt kleine, dichte LDL-deeltjes en triglyceriden.	10. Groene thee — klein effect via catechinen.

Scenario

Wat is het gangbare scenario van mijn gezondheid in de toekomst zonder statine, wilde ik van Claude weten. Geen probleem om daar antwoord op te geven, inclusief disclaimer:

Voorop: ik ben Claude, geen cardioloog, en dit is een algemene inschatting op basis van gepubliceerde studies bij mensen met een vergelijkbaar profiel. Geen persoonlijke prognose, en zeker niet de laatste stem in wat er bij jou werkelijk gaat gebeuren — dat hangt van veel meer factoren af dan het model dat ik ken.

Met die kanttekening: hieronder wat de literatuur zegt over het gangbare beloop bij iemand met een calciumscore rond 1.100 en een LDL rond 3.5, zónder cholesterolbehandeling, en wat dat concreet zou kunnen betekenen.

 Er zijn drie grote lange-termijnstudies die precies deze vraag beantwoorden. De belangrijkste zijn MESA (Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis, gestart 2000), Heinz Nixdorf Recall Study (Duitsland) en CAC Consortium (Amerikaanse pool van meerdere cohorten). Zij hebben tienduizenden mensen tien tot vijftien jaar gevolgd na hun calciumscore, en gekeken hoeveel hartinfarcten, beroertes en hartsterften er optraden.

Voor iemand met een calciumscore tussen 1.000 en 2.000 (jouw categorie) zonder eerdere hart- en vaatziekte en zonder statine, zijn de gerapporteerde risico's over tien jaar:

• Ernstige cardiovasculaire gebeurtenis (hartinfarct, beroerte, hartfalen, revascularisatie): ongeveer 30 tot 40 procent
• Hartinfarct specifiek: ongeveer 15 tot 20 procent
• Cardiovasculaire sterfte: ongeveer 10 tot 15 procent

Ter oriëntatie: voor iemand van dezelfde leeftijd en geslacht zónder calciumscore-verhoging (score 0 tot 100) liggen deze cijfers ongeveer een factor vier lager. Een calciumscore boven 1.000 is een van de sterkste voorspellers voor cardiovasculaire gebeurtenissen die de moderne preventieve cardiologie kent. (...) 

Tja, ik vroeg er zelf naar. De scenario's zonder statine laat ik hier maar onbesproken. Het is al ongezellig genoeg. Gelukkig volgt er nog een alinea:

Dit is even belangrijk om erbij te zeggen. Twee derde tot drie kwart van de mensen met jouw score leeft de tien jaar zonder ernstige cardiovasculaire gebeurtenis. Een calciumscore is geen doodvonnis en ook geen garantie op ellende. Het is een verhoogde kans, geen zekerheid.

Fijn om te horen. Kom maar door met die statine... 

Zelfzorg

Oké, blijkbaar zal ik wel niet om de shocktherapie met statine heen kunnen. Om die plaque onder controle te houden en ietwat te ontwapenen. Maar wat kan ik zelf doen om dat spiul zo min mogelijk te moeten innemen? 

 

Voeding dus.

 

Claude zegt het zo (en dit vind ik daarvan):

Statines werken het beste in combinatie met leefstijl. Dat is geen vervanging, wel een versterking:

• Voeding volgens het mediterrane patroon (veel groente, peulvruchten, vis, olijfolie, weinig rood vlees en bewerkte producten) geeft nog eens 5 tot 15 procent LDL-daling; klinkt goed
• Bewegen minstens 150 minuten matig-intensief per week: dat lukt me wel, (bijna) elke dag 4000 stappen moet toch een eind in de richting komen?!
• Stoppen met roken als dat speelt: ik rook al jaren niet meer
• Alcohol matig: ik drink (na een harde leerschool) al jaren niet meer
• Bij overgewicht enige gewichtsreductie helpt: vanwege mijn keurige ca 88 kg niet nodig

Deze factoren tellen op met de statine, niet in plaats daarvan. Dat is nou weer jammer

Bij mijn calciumscore zal de cardioloog volgens Claude waarschijnlijk mijn LDL van 3.5 mmol/L willen verlagen richting de1.4 tot 1.8 mmol/L. Dus een halvering. Een hele toer.

 

Kan ik daar zelf nog iets aan bijdragen? Alle kleine beetjes helpen en maken hoge statine doseringen minder nodig. Toch? Claude geeft hoop:

Als je bovenop de statine ook een echt mediterraan voedingspatroon aanhoudt, kan dat nog 5 tot 15 procent extra LDL-daling geven. Bij jou zou dat het verschil kunnen maken tussen 1.6 en 1.4 mmol/L, precies de marge waarover je gesprek met de arts waarschijnlijk gaat. Dit is dus niet marginaal.

Concreet: veel groente en peulvruchten, olijfolie in plaats van roomboter, twee keer per week vette vis, noten dagelijks een handje, weinig rood en bewerkt vlees, weinig suiker en snelle koolhydraten. Voedingsvezel uit haver, gerst en peulvruchten (bèta-glucanen) geeft aparte LDL-daling bovenop de statine.

 Daar gaan we voor! Veel doe ik al, een deel is niet zo erg en de rest overleef ik ook wel.

Aderverkalking

Claude legt het netjes, en zonder blad voor de digitale mond, uit. Dus ik laat hem maar gewoon even aan het woord. Vanwege de privacy wel zonder de specifieke waarden:

De coronaire calciumscore (Agatston-score) meet met een CT-scan hoeveel kalk er in de wanden van je kransslagaders zit. Kalk in die wanden is een teken van gevorderde aderverkalking (atherosclerose). De score wordt uitgedrukt in punten: 0 betekent geen aantoonbare kalk, en er is geen bovengrens.

Jouw score is objectief hoog. Ter oriëntatie: elke score boven 400 wordt in de meeste richtlijnen al als "hoog risico" gezien, en boven 1.000 wordt vaak als "zeer hoog risico" geclassificeerd. De vergelijking met leeftijd en geslacht nuanceert dat wel: dat je tussen de 75e en 90e percentiel zit betekent dat 75 tot 90 procent van je leeftijdgenoten van hetzelfde geslacht een lagere score heeft. Je zit dus hoger dan de meesten, maar niet in de allerhoogste tien procent. 

Twee interpretaties naast elkaar: absoluut gezien wijst jouw waarde op behoorlijk gevorderde aderverkalking; relatief gezien is het voor jouw leeftijd wel wat aan de hoge kant maar niet extreem. In de moderne cardiologische richtlijnen weegt de absolute score doorgaans zwaarder dan de percentiel bij de vraag of statine-therapie geïndiceerd is, omdat kalk = kalk, ongeacht hoe oud je bent.

Op basis van de calciumscore alleen valt jouw situatie in wat de richtlijnen "primaire preventie bij hoog risico" noemen: je hebt (voor zover uit je verslag blijkt) nog geen hartinfarct of beroerte gehad, maar de CT laat zien dat er wel al schade aan de vaatwand is die stil is verlopen. De Europese en Amerikaanse cardiologische richtlijnen adviseren bij een calciumscore boven ongeveer 100 vaak al een statine te overwegen, en boven 300 tot 400 wordt het meestal expliciet aanbevolen. Bij jouw waarde is de indicatie stevig.

Het onderliggende idee is dat kalk in de kransslagaders zichtbaar maakt wat je LDL-cholesterol jarenlang stil heeft aangericht. Door het LDL flink te verlagen daalt het risico dat een van die verkalkte plaques openbreekt en een hartinfarct veroorzaakt.

Belangrijk hierbij: statines maken bestaande kalk niet weg, en meestal zelfs neemt de calciumscore na starten van een statine juist iets toe op vervolgscans. Dat klinkt alarmerend maar is het niet. Het weerspiegelt dat zachte, kwetsbare plaques stabieler worden door verkalking (een soort verharding tot litteken). De onderliggende ontsteking en de kans dat een plaque scheurt nemen wél af. Om die reden worden CT-calciumscores meestal niet herhaald om het effect van de behandeling te meten; daarvoor wordt gekeken naar het LDL-cholesterol in het bloed.

Nou het eindigt tenminste positief. En wat kan ik daar zelf aan doen dan? 

Dieet

De kleine lettertjes van het ablatie-verslag over kalk, LDL en de noodzaak van statine om een en ander onder controle te brengen hebben me doen schrikken.

Maar zo snel laat ik me er niet onder krijgen. Wat zijn de alternatieven? Met Claude in de interpretatie van de bloedwaarden en CAC-gegevens gedoken en wat te doen. Je blijkt met een aangepast voedingspatroon al een hoop positief te kunnen bereiken. Met als sleutelterm "mediterraan dieet". Hm, ik hou wel van Grieks eten. Maar dit gaat wat verder. 

Allereerst verzadigde vetten uitbannen. En dat doet pijn.

Ik ben dol op kaas en mijn "gezonde" ontbijt van havervlokken, rozijnen, geitenmelk, scheutje kokosmelk, blauwe bessen en druiven. Weet niet meer hoe ik dit ooit heb bedacht. Beide staan stijf van de verzadigde vetten. Alles behalve de geiten- en kokosmelk mag blijven. Claude suggereert soja-, amandel- of havermelk als alternatieve vloeistof. Hm. Tja. 

Laten we het maar proberen. Heb dus dit weekend maar wat alternatieven gekocht. Zal er toch aan moeten.

Calciumscore

Het paars in mijn lies wordt langzaam lichtblauw met een gele rand. Zal dus wel goed zijn.

De blauwe plek in mijn vertrouwen blijft pijnlijk. Het staat er zo mooi in Claude's uitleg:

Er is ook een CT-scan van het hart gemaakt, waarbij de kalkafzetting in de kransslagaders is gemeten. Je calciumscore zit, gecorrigeerd voor jouw leeftijd en geslacht, tussen de 75e en 90e percentiel, wat betekent dat je hoger scoort dan drie kwart van je leeftijdgenoten maar niet in de allerhoogste tien procent. Dit is de reden dat de arts wil bespreken om met een statine te beginnen, een medicijn dat cholesterol verlaagt en verdere aderverkalking helpt afremmen. 

De informatie over de hoge CAC-waarde en dus de forse aderverkalking plus de aangetoonde hoge LDL in mijn bloed hebben veel invloed op mijn gemoedsrust. Want het was een donderslag bij heldere hemel. Mijn cholesterol wordt al jaren af en toe gecheckt en was nooit alarmerend. Nu opeens wel. Gek. Waarschijnlijk zal er wel statine nodig zijn om die cholesterol/LDL geforceerd naar beneden te krijgen. Maar ik zal (bijna) alles doen om de dosering zo laag mogelijk te houden. Die ablatie was nu juist bedoeld om de metoprolol te kunnen stoppen en de flecaïnide te verminderen. Maar goed, dat staat los van de aderverkalking.

Veel om uit te zoeken.

Week

De eerste week zit er op. En het valt niet tegen. De huidige hittegolf werkt niet mee omdat ik dan maar ondiep slaap. En wat onrustig.

Kan ook zijn omdat ik in het verleden ervaren heb dat (over)verhitting 's nachts mijn boezemfibrilleren triggert. En dat ik dus bang ben dat dat nu (toch) weer kan gebeuren. Maar voorlopig niks bijzonders. Mijn "gewone hartslag", de kamers dus, is ijzig regelmatig. Het "gepruttel", dus de flutterende boezems, lijkt niet of nauwelijks aanwezig. Of voel ik daar toch wat?

Het belemmert me in ieder geval niet om gewoon aan de gang te gaan. Nog niet op de fiets maar weer een half uurtje lopen durf ik wel aan. En de auto moet ook maar kunnen. 

Verder langzaam gaan denken aan en plannen van de vakantie. Vanwege die ablatie is ons vertrek zo'n twee weken uitgesteld. Maar Frankrijk wacht wel. Nu meer tijd om een mooi tripje te plannen naar de middeleeuwse Cantal in het zuiden van de Auvergne regio. Zin in.

Rapport

Zit je te klagen dat je zo weinig weet van wat er precies gedaan is, ligt er opeens een uitgebreid rapport op de digitale mat. Wel aan de eigen huisarts gericht, dus vol technische termen. Gelukkig hebben we tegenwoordig Claude AI om dat over te zetten in lekentaal.

De samenvatting van Claude luidt: 

De arts is via de rechter lies met een katheter naar je hart gegaan, heeft een gaatje geprikt in het schotje tussen beide boezems om aan de linkerkant te komen, en heeft daar rondom de vier longaders elektrische blokkadecirkels aangelegd met elektroporatie. Tijdens de ingreep dook er onverwacht nog een tweede soort ritmestoornis op waarvan de bron niet met zekerheid te lokaliseren was, en daarom is uit voorzorg ook een klassieke boezemflutter-blokkade aangelegd aan de rechterkant. Aan het einde hielden alle blokkades stand en was er alleen nog wat kortdurend boezemfibrilleren uitlokbaar, geen andere ritmestoornis. De ingreep is technisch geslaagd op beide fronten.

Kortom: ik ben dankbaar en onder de indruk. Zeker als je het verslag in detail nagaat. 

Voor de geïnteresseerden volgt hieronder het hele rapport van de ingreep, met de deskundige zin uit het rapport cursief, ordenende tussenkopjes van Claude in dik en de gewone-mensentaal-ondertiteling gewoon:

Voorbereiding 

TIMEOUT, procedure onder narcose.
Een time-out is een verplicht veiligheidsmoment vlak vóór de ingreep, waarbij het team hardop nagaat of dit de juiste patiënt is, of het de juiste ingreep is, en of alles klaarstaat. Je hebt volledige narcose gekregen, dus je hebt geslapen tijdens de ingreep.

procedure met punt-bij-punt elektroporatie (Tactiflex DUO)
De ablatie is gedaan met elektroporatie, een moderne techniek waarbij zeer korte hoogspanningspulsen kleine gaatjes in de celwanden van hartweefsel maken, waardoor die cellen afsterven. Anders dan bij verhitting worden omliggende weefsels (slokdarm, zenuwen, longaders zelf) gespaard. Punt-bij-punt betekent dat de arts de katheter steeds een stukje verplaatst en op elk punt afzonderlijk een pulsje geeft, zodat er een keurige lijn ontstaat. Tactiflex DUO is de merknaam van de katheter die daarvoor is gebruikt. 

Toegang tot het hart 

Aanprikken vena femoralis rechts, onder echogeleide.
Om bij het hart te komen is er in de rechter lies een prikje in de grote ader (vena femoralis) gemaakt, waardoor de katheter naar boven kan worden opgeschoven tot in het hart. Om die ader precies te raken en andere structuren te ontzien, is er echografie (ultrageluid) gebruikt om te zien waar precies te prikken. 

TSP onder geleide van röntgen.
TSP staat voor transseptale punctie. De boezemfibrilleren-problematiek zit in de linker boezem. De katheter komt via de aders binnen in de rechter boezem, en om aan de linkerkant te komen wordt een piepklein gaatje geprikt in het tussenschot tussen beide boezems (het septum). Dat gebeurt onder röntgencontrole zodat de arts precies ziet waar de naald zich bevindt. Zo'n gaatje geneest daarna vanzelf. 

In kaart brengen van de linker boezem 

Maken van anatomie in 3D (NaviX), met Lasso.
Vervolgens is met een systeem genaamd NaviX een driedimensionaal computermodel van jouw linker boezem gemaakt. Lasso is een ringvormige meetkatheter die tegen de wand wordt gehouden om op vele punten tegelijk het elektrische signaal te meten. Zo ontstaat een gedetailleerde plattegrond van de boezem, met daarop welke plekjes normaal geleiden en welke afwijkend zijn. Die kaart gebruikt de arts om te navigeren tijdens de ablatie. 

In voorwand LAA wel fractionatie in Box regio niet.
Op deze kaart is gekeken naar fractionatie, wat betekent dat het elektrische signaal ergens gefragmenteerd binnenkomt in plaats van als één schone piek — een teken van chaotische geleiding. In de voorwand van het LAA (left atrial appendage, het hartoortje van de linker boezem) werd wel fractionatie gezien, maar niet in de Box-regio (het dakgebied van de linker boezem tussen de vier longaders in). Dat is nuttige informatie voor de vraag welke gebieden extra aandacht nodig hebben. 

De eigenlijke ablatie — linkerkant 

Ablatie van linker antrumlijn, block tijdens maken van de lijn, zeer lastig om block te bereiken. uiteindelijk goed gelukt.
Aan de linkerkant van de linker boezem monden twee longaders uit. Rondom de antrum (het gebied waar die aders in de boezem overgaan) is een cirkelvormige lijn van elektroporatie-puntjes aangebracht. Het doel is block: de foute prikkels uit de longaders kunnen dan niet meer buiten die cirkel komen. Bij jou was het lastig om die volledige blokkade te krijgen, waarschijnlijk waren er hardnekkige geleidingsplekjes,  maar uiteindelijk is het gelukt.

Complicatie tijdens de ingreep: een spontane tachycardie 

Tijdens ablatie van het linker antrum ontstaat een tachycardie met CL 300 msec (CS van distaal naar proximaal).
Terwijl de arts bezig is aan die linker cirkel, start je hart spontaan een te snel ritme (tachycardie). CL staat voor cyclus­lengte: 300 milliseconden tussen twee slagen komt neer op ongeveer 200 slagen per minuut. Er ligt een meetkatheter in de coronair sinus (CS), een ader die als een lus rond de achterkant van het hart loopt en zeer nauwkeurig laat zien in welke richting de elektrische golf voortbeweegt. Hier ging het signaal van distaal (het verre uiteinde, links) naar proximaal (dichterbij, rechts), wat wijst op een bron ergens links. 

Na enkele minuten detrioratie naar AF en kort daarna regulaire tachycardie (CL ongeveer 300 msec, CS van proximaal baar distaal)
Dat ritme verslechterde (deterioratie) naar boezemfibrilleren (AF), en direct daarna kwam er opnieuw een regelmatig te snel ritme, ook rond de 200 slagen per minuut, maar nu ging het CS-signaal juist andersom: van proximaal naar distaal. De golf loopt nu de andere kant op, wat suggereert dat de bron aan de rechterkant of ergens anders zit. 

De eigenlijke ablatie — rechterkant 

Ablatie rechter antrumlijn, block tijdens maken van lijn.
Aan de rechterkant van de linker boezem monden ook twee longaders uit. Ook daaromheen is een cirkelvormige lijn aangebracht, en tijdens het maken van die lijn werd meteen blokkade bereikt — dit ging gemakkelijker dan links.

Zoeken naar de oorsprong van het overgebleven ritme 

Hierna maken van map in LA. LA is bystander, vroegste sirgnaal in dak CS.
Vervolgens is opnieuw een gedetailleerde kaart gemaakt in de linker boezem (LA, left atrium) om te zien waar het snelle ritme vandaan komt. Conclusie: de linker boezem is bystander, een toeschouwer — het ritme ontstaat er niet, maar reist er alleen doorheen. Het vroegste signaal wordt gemeten in het dak van de coronair sinus, wat betekent dat de oorsprong ergens in of vlak bij de rechter kant van het hart zit.

Entrainment in cavotricuspidale isthmus is niet mogelijk (geen capture).
Entrainment is een test waarbij de arts met de katheter een reeks pulsjes iets sneller geeft dan het ritme zelf, om te zien of dat gebied deel uitmaakt van de foute stroomkring. De cavotricuspidale isthmus (CTI) is een smalle strook weefsel in de rechter boezem, tussen de onderste holle ader en de tricuspidalisklep — een klassieke plek voor boezemflutter. Bij jou lukte de entrainment-test niet: er was geen capture, dus de katheter kon het weefsel daar niet tijdelijk overnemen. Dat betekent dat deze isthmus waarschijnlijk niet de bron is, maar de arts kan het niet met zekerheid uitsluiten. 

Besloten to aanleggen van cavotricuspidale isthmus, middels RF en enkele pulsen PFA, met aansluitend bidirectioneel block.
Preventief is er alsnog een blokkadelijn aangelegd over die cavotricuspidale isthmus. Dat is gedaan met een combinatie van RF (radiofrequente ablatie, dus verhitting) en enkele pulsjes PFA (pulsed field ablation, hetzelfde principe als elektroporatie). Na afloop was er bidirectioneel block: de elektrische golf kon deze lijn in geen van beide richtingen meer passeren. Dit is een klassieke ingreep die bij eventuele latere boezemflutter beschermend werkt. 

Controle en afsluiting 

Checken van linker en rechter antrum, aanhoudend block.
De cirkels rondom de linker en rechter longaders zijn opnieuw gecontroleerd, en de blokkade hield stand,  geen elektrische lekken.

Kort inductieprotocol, dan wel korte episodes AF maar geen regulaire tachycardie induceerbaar.
Als slottest heeft de arts geprobeerd bewust een ritmestoornis uit te lokken (inductieprotocol) om te zien of het hart nog vatbaar was voor terugval. Er kwamen wel enkele korte episodes van boezemfibrilleren, maar de regelmatige tachycardie die eerder tijdens de ingreep spontaan optrad, kon niet meer uitgelokt worden. Dat is een gunstig resultaat. 

Sluiten middels Figure of 8 huid hechting
Het prikgaatje in de rechter lies is gesloten met een achtvormige hechting — een techniek waarbij één draad in de vorm van een 8 rondom de prikplek wordt aangebracht, wat de ader dicht­drukt en nabloedingen voorkomt. 

Eindconclusie 

1) Succesvolle pulmonaalvenenantrumisolatie links en rechts bij paroxysmaal atriumfibrilleren, middels punt-bij-punt elektroporatie.
Doel bereikt: beide longader-groepen zijn met elektroporatie succesvol geïsoleerd van de rest van de linker boezem. Dit is de kern van de behandeling voor jouw boezemfibrilleren.
2) Succesvolle RF/PF-ablatie van cavotricuspidale isthmus, met aansluitend bidirectioneel block.
Ook de tweede lijn — de blokkade over de CTI aan de rechterkant, die tijdens de ingreep werd toegevoegd toen daar een tachycardie leek te ontstaan — is technisch geslaagd, met blokkade in beide richtingen bevestigd. 

Schor

Vreemd, er verspreidt zich een soort rauwe schorheid door mijn keel. Heeft dat iets te maken met mijn operatie, met name een intubering? Ik weet eigenlijk helemaal niet of ik dat wel heb gehad. Vooraf heeft men mij er niet over verteld. 

Maar dat deed men ook niet over de urine-katheter die men zonder melding vooraf plaatste. Zoals ik merkte aan het brandend gevoel tijdens de eerste plas na de operatie. Desgevraagd vertelde een verpleegkundige me dat er dus wel degelijk tijdens de ingreep een katheter was geplaatst. 

Wat de keel betreft: ik herinner me nog dat men mij, kort nadat ik weer op de verkoeverkamer was aanbeland, vroeg of ik misschien een ijsje lustte. Daar had ik helemaal geen trek in. 

Ik kon niet plaatsen waar die vraag opeens vandaan kwam, na zo'n ervaring. Toch geen tijd om ijs te eten?! Maar misschien was dat wel een gebruikelijk aanbod na zo'n plastic slang in je keel.

Raar dat ik niet weet wat er gebeurd is.

Pimpelpaars

Inmddels heb ik het DHZ-drukverband afgedaan. De bobbel is er niet meer. Wat er wel is, en zich steeds verder lijkt te verspreiden, is een langwerpige pimpelpaarse streep. Van binnenkant rechter lies naar buitenkant rechter heup. Een streep die in de lies langzaam minder fel lijkt te worden, maar bij de heup lijkt te intensiveren. De Leefregels Na Ablatie zeggen dat "een blauwe plek in de lies" normaal is. Dus verklaar ik dit maar normaal zolang het niet erg veel erger wordt.

 

Gewoon

Na een nachtje matig slapen (vast ook door de hitte) een gewoon dagje gehad. Wel nog met het DHZ-drukverband in de lies. Maar eigenlijk geen last. Dus je gaat weer gewoon aan de gang aan het bureau (mijn normale werkplaats). De trap neem ik wel heel kalm en stap voor stap. Maar verder? Alles is heel gewoon.

Paarse bobbel

Eenmaal thuis me netjes kalm gedragen volgens het recept. Maar die lies is wel een kunstwerk aan het worden. Steeds paarser en met een langzaam groeiende bobbel. Met als inspiratie het officiële drukverband van het ziekenhuis, improviseer ik met een opgerolde theedoek, een sjaal en een zwachtel een drukverband. Voelt goed. Dus die laat ik maar gewoon vannacht zitten.

Thuis

Rond 19 uur is Lief er, met leen-rolstoel en al. Praatgraag had eerder besloten zelf zonder rolstoel naar buiten te gaan. Dat deed me overwegen hetzelfde te doen. Maar de aanwezigheid van de rolstoel en de aandrang van Lief maakte dat ik toch maar neerzeeg in de stoel. Beetje giechelig op weg. Tijd voor een selfie die als snel een portretje werd door een behulpzame passerende arts. 

Bij de uitgang de leen-stoel gedumpt en schuifelend naar de nabije parkeergarage en de auto. Om 20 uur lekker thuis. Wat een dag!

Mobiel

Om 16 uur komt een arts langs om met een stethoscoop te beluisteren of men tijdens het aders prikken in de lies misschien ook de er vlak naast liggende slagader heeft aangeprikt. Blijkt niet het geval. Dus het drukverband mag er af. Wel nog een uur plat blijven liggen. 

Op 17 uur moet ik mobiliseren: eerst met de benen over de rand bungelen en dan wat voorzichtige stapje in de kamer en op de gang. Alles blijft dicht dus dat valt mee. Ik mag ook naar het toilet maar zitten vind ik wel wat eng. Misschien dat er daardoor niets vasts komt. 

Om 17.45 uur mogen de hechtingen er uit en een soort stop-dop-verbandje er op met een stevige vastplakker. Voelt toch wel wat eng. Maar alles houdt.

Om 18.15 uur komt het verlossende woord: ik mag naar huis. Snel Lief ge-apt voor het vervoer. Drie kwartier wachten op de taxi.  

Flitsbezoek

Om 14.05 uur komt de hoofdsnijder langs tijdens wat in mijn geheugen hangt als een flitsbezoek. Hij vertelt dat hij 1 1/2 uur is bezig geweest en tevreden is met het resultaat. Hij was begonnen met de ablatie van de linker boezem, waarna ook rechts storing optrad die hij maar gelijk heeft aangepakt. Ik vergat te vragen welke methode hij heeft toegepast.

Hij meldt ook nog dat, vanwege mijn klepplastic in 2011, de success rate ietsjes minder is dan anders  maar nog steeds zo'n 80%. Ik moet alle medicatie doorslikken tot het uit-take gesprek na drie weken. Dan in overleg met de eigen cardioloog gecontroleerd afbouwen. Waarschijnlijk moet ik de bloedverdunner altijd door blijven slikken. Tja, die werd ook nodig door die plastiek dus daar verandert een ablatie niet veel aan. 

En weg was hij weer. 

Pas twee uur later heb ik mijn vragen ietsje beter op orde als ik de cardioloog van Praatgraag even mag lenen na diens bezoek aan overbuurman. Die legt desgevraagd de verschillen tussen flutter en atriumfibrilleren uit, en hoe flutters gekoppeld zijn aan de "hartslag" van de kamers. Ca 1/4 van de flutter-snelheid (van 300 tot 400 pulsjes met minuut) wordt doorgegeven aan de kamers, waardoor hun "hartslag" van tussen 75 en 100 wel regelmatig lijkt maar ook fluttergestuurd is. De spierbundeltjes, vooral in de linkerboezem, rond de ingang van de longaders, geven meestal die fluttersiganelen en worden bij ablatie weggebrand.

Dank dokter. Het is nu ietsje duidelijker. 

Praatgraag

Ik ben niet alleen: tegenover mij ligt meneer Praatgraag (niet zijn echte naam) waaraan je niet merkt dat hij ook net een ablatie heeft gehad. Hij vertelt honderd-uit en vraagt zo mogelijk nog meer. Ik heb nog wat behoefte aan rust en antwoord minimaal. Wel ga ik enthousiast in op het aanbod van een verpleegster om wat te eten: twee boterhammen met kaas en een koffie alstublieft. Wel liggend opeten/drinken, dus dat vraagt wat gemanoeuvreer van de boterhamhapjes en het afgesloten baby-drinkbekertje met koffie. 

Mijn waterhuishouding komt weer op gang en ik vraag en krijg een plasfles. Hé, wat doet die plas pijn in mijn interne leiding! Raar. Mijn hypothese is dat dat vast komt door de afvoer van giftige slaapstoffen. Maar de verpleger vertelt me desgevraagd dat het komt doordat mijn binnenleiding wat beschadigd is door het "eenmalig" inbrengen van een plas-katheter. Hé, dat hebben jullie me vooraf niet verteld. En ook achteraf niet. 

Ondertussen babbelt Praatgraag door. Zo vertelt hij me dat ik erg lijk op een bekende voetbaltrainer. Dat zoeken we later op de middag uit, als hij weg. Het onderzoek van de schoonmaakster en mijn eigen googlen levert op dat de gelijkenis beperkt is. 

Ook zijn langskomend behandelaar (een andere dan de mijne) krijgt nauwelijks gelegenheid om zijn verhaal te vertellen. Zo indringend en prioritair zijn de vragen en opmerkingen van Praatgraag. Overigens kan ik daar wel wat van leren. Ik heb te weinig doorgevraagd bij mijn behandelaar.

Ondertussen vullen de twee nog lege plekken zich met even zoveel andere patiënten, ook allemaal na een behandeling. De blije eigenaar van een heuse stent is er maar kort. Hij voor een eenvoudige kijk-katheterisatie maar onderweg besloot men (in overleg met wakkere hemzelf) maar gelijk door te pakken. De derde patiënt heeft ook een ablatie gehad maar zijn lies-wond wil niet sluiten. Als ik vertrek is hij er nog. Dat is minder.

Verkoever 2

Ik ben net lekker aan het dromen over een stuk of vier kubus-vormige mannetjes als iemand me aanspoort wakker te worden en diep door mijn neus adem te halen om "lekker bloemen te ruiken". Op de achtergrond hoor ik iets van een overdracht waar wordt verteld over een geslaagde ablatie volgens de oude methode. Hé, ik had toch juist gewacht op de nieuwste? Toch later eens vragen. Ben ik nu niet toe in staat.

Langzaam verschijnt een van de gordijnhokjes van de verkoever, een andere dan vooraf. Een slangetje met verse lucht stimuleert me om dan maar die bloemen te gaan ruiken. Dat verheldert snel. 

Ik constateer een dikke bobbel in mijn rechter lies. Net als die keer, jaren geleden, toen ik een gewone katheterisatie van mijn hart had. Stil blijven liggen dus. Maar ik moet toch echt even plassen. Een fles brengt uitkomst. 

Om 11.30 word ik per bed terug gereden naar de Cadrio Lounge, aan de andere kant van de gang. Daar is mijn hoekje met kastje op me blijven wachten. En de verpleegkundigen die me op mijn verzoek mijn telefoon aangeven om het thuisfront kond te kunnen doen van de (voorlopig) goede uitkomst. Ik leef nog, en het lijkt binnen een stukje rustiger. Hoewel er 1 huppel langs komt. De verpleger meldt, na check van de monitors, dat er echt niets was. Tja, ik voelde m toch echt wel. Vast de laatste stuiptrekking van die flutter. Toch?

Ablatie

Ik had me zo voorgenomen om te proberen uit mijn lichaam te treden om de operatie van buitenaf te kunnen bekijken. Nou, mooi niet. Ik weet er echt helemaal niets meer van.

De folder die het Grote Ziekenhuis mij vooraf verstrekt laat allerlei details omtrent het moment suprème weg. Er staat alleen dit:

U wordt voor de ingreep met uw bed naar de verkoever gebracht. En daarna naar de hartkatheterisatiekamer. U mag hier zelf op de behandeltafel gaan zitten.
U wordt aangesloten met diverse plakkers en draden aan de ondersteunende apparatuur.
Daarna bespreekt de arts de ingreep met u.

De anesthesist brengt u onder narcose. De rechter lies wordt gedesinfecteerd en u wordt steriel afgedekt. Er worden katheters via de liesader in het hart gebracht. De cardioloog prikt een gaatje in de wand tussen de rechter- en linkerboezem om met de katheter in de linkerboezem te komen. Dit gaatje gaat na de behandeling vanzelf dicht.
Er wordt een 3D afbeelding gemaakt van de linkerboezem en de longaders. Rondom de uitmonding van de longaders in de linkerboezem maakt de cardioloog kleine littekentjes naast elkaar, in de vorm van een cirkel. De cirkel blokkeert de elektrische prikkels die het hartritme verstoren.

Ablatie kan gedaan worden met verschillende energiebronnen:

• Verhitting van het weefsel door middel van radiofrequente (RF) energie
• Bevriezing van het weefsel door middel van cryo-energie
• Elektrische shock van het hartweefsel, wat electroporatie ablatie genoemd wordt

Allemaal papieren informatie. Waarvan ik alleen het verkoeverstuk bewust heb meegemaakt. Ik weet dat de arts na de ingreep is langs gekomen om dingen te vertellen. Blijkbaar was ik niet helder genoeg om goed op te slaan wat hij zei en/of vragen te stellen over wat er in enig detail gebeurd is.

Dus moet ik het (voorlopig) vooral hebben van informatie van het internet. Vandaar dit filmpje over een in scène gezette ablatie. 

Operatiekamer

De inslaap-assistent leidt me de kamer binnen. Daarbij moet ik vooral niet te tafel met witte lakens aanraken die klaar staat. Vast met alle hulpmiddelen voor de ingreep. 

In de kamer te veel om snel te kunnen vastleggen. In ieder geval een witte, smalle tafel in het midden. Doet me een beetje aan radbraken denken. Ik mag op de tafel gaan zitten. Best hoog. Achter de tafel twee hele grote plasmaschermen waarop nu alleen nog maar strepen zijn te zien. 

Links grote apparaten waar de assistent-inslaper zich naar toe begeeft. Ik wordt ondertussen besprongen door twee lieftallige verpleegsters die met als een razende beginnen vol te plakken met allerlei stikkers en plakkers. Ook twee die ik ken van cardioversie. Die zijn nodig, wordt me uitgelegd, omdat ze tijdens de procedure af en toe een schokje geven om boezemfibrilleren op te wekken. Als het dan stil blijft is de chirurg op de goede weg.

Opeens zie ik links naast de wand twee oudere personen naast elkaar staan, een man en een vrouw al zie je dat verschil met dit soort kleding niet gelijk. Duidelijk geen verpleegsters. Dat zullen dus wel de Experts van vandaag zijn. Het gaat erg snel maar ze stellen zich geloof ik wel voor. De naam van de mannelijke Snijexpert heb ik al opgezocht. Hij is wat kortaf en zakelijk. De naam van de vrouwelijke Expert mis ik maar kan ik later opzoeken. Zij is wat vriendelijker. Ze vertelt me enthousiast dat ik straks wel drie verschillende middeltjes van haar krijg! Via dat grappige infuusje aan mijn linkerpols. 

Ondertussen heeft de slaap-assistent me opdracht gegeven mijn hoofd in een soort schaaltje te leggen. Plots zet hij een maskertje over mijn mond en neus, met de aanbeveling lekker diep te zuchten. Volgens mij was het niet alleen lucht. 

Ondertussen kondigt de Hoofd-Inslaper vrolijk steeds weer een nieuw middeltje aan dat ze via mijn infuusje naar binnen spuit. De kamer begint langzaam minder scherp te ogen. Wat duurt dat lang...

Verkoever 1

Om 8 uur met bed en al naar de verkouverkamer aan de andere kant van het gebouw. Raar woord. Wikipedia leert met dat "de term 'verkoeveren', zich herstellen, al bestond in de 14e eeuw in het Middelnederlands: 'vercoevereren', van het Oudfranse couvrer (Latijn: (re)cuperare (vgl. recupereren)).

In dit geval is er bij mij nog niets te herstellen. Blijkbaar doet men hier ook de voorbereiding.

De ruimte doet me denken aan een soort garagewerkplaats, met middenin een blok bureaus met een stuk of 10-15 verpleegkundigen, allen in blauwe pyjamas  met blauwe of groene petjes, en langs een kant een lange rij (van een stuk of 6?) rolbedden. Elk in een eigen alkoofje van gordijnen. Ik mag in een van die alkoofjes parkeren.

Ik wordt daar kordaat welkom geheten door twee pittige dames. Nummer 1 rechts duikt gelijk de PC in voor de onvermijdelijke administratie. Ze stelt me weer dezelfde vragen: wanneer ik geboren ben, waar ik voor kom, of ik nuchter ben, of ik allergieën heb enz enz. Nummer 2 links zoekt ondertussen met zachte tikjes naar een rechte ader op mijn linkerhand. Als ze alleen maar, zoals ze klagend meldt,  kronkelige vindt wordt nummer 1 erbij gehaald die, creatief, aan de binnenkant van mijn pols een geschikt plekje vindt voor het onvermijdelijke infuusje.

Dan wachten op mijn beurt.

Het een na het andere bed rolt weg naar verschillende deuren. Moetn allemaal nog beginnen. In het bed rechts van mij ligt blijkbaar wel iemand te verkoeveren. Met het nodige ongemak. De morfine-drip wordt een paar keer hoger gezet. Hopelijk blijft dat mij bespaard. 

Om 8.45 uur komt mijn transport in de vorm van de assistent-inslaper. Hij stelt opnieuw alle vragen dus voor de zekerheid geef ik maar weer dezelfde antwoorden. Als alles bevredigend is beantwoord rolt hij mijn bed, via een sluis met warme dekens (heerlijk), weer naar de andere kant van het gebouw, terug naar de Cardio-Lounge. Of eigenlijk: een deur er tegenover. Daarachter, in een gang waar een heel klerenrek vol met röntgenschorten hangt (raar zo op de gang) mag ik van mijn bed af om zelf door nog een deur te lopen naar de ruimte waar het echt gaat gebeuren. 

Intake

Om 5.30 uur op om me netjes, samen met mijn Lief, om 7.15 te kunnen melden in de "Cardio Lounge" van het Grote Ziekenhuis in de Volgende Stad. Met zo'n aanduiding had ik een soort 1e klas wachtruimte à la Schiphol verwacht. Maar het bleek de personeelskamer te zijn van de hart-intake met lockers en koffieautomaat en al. Ik had daar niet eens heen mogen lopen maar had netjes moeten wachten in de gewone wachtkamer. Sorry, zuster, niet goed gelezen, er staat ook zoveel in die volle brieven van jullie.

Gelukkig hoefde ik niet terug maar mocht ik, na afscheid van mijn Lief, doorlopen naar mijn hoekje in het zaaltje-voor-vier, met een eigen rolbed en rolkastje. Uitkleden, blauw operatiehemd aan, naambandje om de rechterpols  en alvast 2 paracetamol innemen (voor de zekerheid). De bikinicheck levert nog net iets teveel pluisjes onder de navel op, die vakkundig worden verwijderd. 

Inmiddels vult de meute uit wachtkamer de rest van de bedden. Er lopen nu heel wat verplegenden tegelijk rond om iedereen snel te kunnen intaken. Daarna wachten. Minuut of tien zei de zuster.

Belofte

Morgen de grote dag. Om 7.15 uur mag ik me melden in het Grote Ziekenhuis. De cardioloog die me vanmiddag belde voor het go/no go was zeer te spreken over mijn INR (was met 3.0 toch wat lager dan de 3.6 die ik gisteren zelf heb gemeten), allerlei waarden in het vanmorgen geprikte bloed en de afwezigheid van allergieën of andere onvoorziene storingen mijnerzijds. 

Dus morgen mag de zeer knappe cardioloog-elektrofysioloog aan de bak. Naar verwachting zelfs met de allernieuwste versie van ablatie-technieken: PVI (Pulmonaal Vene Isolatie) of PFA, wat staat voor Pulsed Field Ablation. Een webpost uit 2020 stelt:

Bij PFA wordt er een pulserend elektrisch veld rondom de PV’s (pulmonale veins) gecreëerd. De eerste resultaten zijn positief. Na een proef- / experimenteerperiode is bij de laatste 20 ablatie een succes van 100% na 3 maanden bereikt! PFA wordt gezien als een efficiëntere en veiliger manier om een PV-ablatie uit te voeren. Voor de elektrofysiologen vergemakkelijkt de ingreep en verlaagt het risico op ongewenste beschadigingen van de boezemwand! De katheder hoeft namelijk de boezemwand niet te raken! Ook zou de ingreep minder tijd in beslag nemen en zou de productiviteit op de ingreepkamer kunnen stijgen, zeker t.o.v. RF-ablatie! 

Klinkt goed, zeker door al die uitroeptekens! Inmiddels is de techniek doorontwikkeld en sinds een jaar standaard in mijn Grote Ziekenhuis. Daar heb ik dan ook maar op gewacht. 

Daar hebben ze er vertrouwen in. De VakMan laat ergens veelbelovend opschrijven:

Kortere behandeltijd, vermindering van de wachtlijsten, minder complicaties: de overstap naar nieuwe ablatietechnieken zoals elektroporatie bij patiënten met boezemfibrilleren zorgt voor snellere, veiligere en minstens even effectieve behandeluitkomsten als de oude technieken. 

Ongeacht het taalkundig als-dan twijfelpuntje in bovenstaande aanhaling: kom maar door dokter! Kanniewachten!! 

Zeker omdat de vanmiddag bellende collega ook veel waarschuwingen uit de informatiefolders over de 3 weken na de ingreep relativeerde. Zou best wel meevallen. Dus ook nog eens, hoewel ietsje verlaat, op vakantie. Mooie zomer. Veelbelovend.

Anders

Het kan toch echt anders, de praktijk van tijdmanagement in het Grote Ziekenhuis in de Volgende Stad. Had ik vorige week ervaren dat qua tijd afspraak afspraak is, vandaag bleek het toch flexibeler te kunnen. 

Weer ruim op tijd (gelukkig maar want een verkeerde afslag kostte me 10 minuten extra reizen) stond ik bij de bloedprikclub. En ruim op tijd was ditmaal een half uur te vroeg. Vriendelijk opmerkzaam op gemaakt door de inschrijfdame, maar zonder consequenties. Ik mocht gaan zitten in de wachthoek. Bedremmeld vroeg ik of ik dat half uur toch moest wachten. "Nee hoor", was het vriendelijk antwoord, "ik heb u eerder gezet".

Dankzij deze flexibele service was ik bijna direct aan de beurt. Ditmaal een zeer ervaren prikzuster die me (bijna) pijnloos van vier buisjes bloed ontdeed, en dat nog eens zonder joekel van een bloeduitstorting ook. (Ja zuster, mijn INR is een beetje hoog...). Ook de vervolgafspraak bij de ECG-afdeling, waar ik natuurlijk ook weer een half uur te vroeg binnen wandelde, kon bijna direct starten. Mooi!

Ruim een half uur eerder thuis. Het kan Anders.